Tarnogórski Program Edukacji Regionalne "Indianer"
serwis Portalu Powiatu Tarnogórskiego
www.tg.net.pl

autorstwo
: Zbigniew Markowski



BABCIA I DZIADEK NIE TYLKO Z OKAZJI ICH ŚWIĘTA
Rola seniorów w edukacji regionalnej młodego pokolenia

  tematy powiązane:
    Kulinarne dziedzictwo - tekst
Prządki i wyszkubki - tekst
Obraz miasta i styl życia mieszkańców jako wyznacznik odrębności - scenariusz lekcji
Witamy w Tarnowskich Górach - scenariusz lekcji
Dawnych choinek czar - scenariusz lekcji
W dżinsach i w brzuśloku - scenariusz lekcji
Kultura chleba dawniej i dziś - scenariusz lekcji
   

- pobierz poniższy tekst w formacie Microsoft Word -

Cele:

  • Uwrażliwienie na potrzeby ludzi starych
  • Zapoznanie z problemami, jakie towarzyszą starości
  • Zapoznanie z samorządową polityką społeczną na rzecz ludzi starych
  • Zapoznanie z pojęciem "społeczeństwo starzejące się"
  • Uświadomienie, że działanie na rzecz seniorów jest obowiązkiem całego społeczeństwa
  • Uświadomienie roli seniorów w edukacji regionalnej młodego pokolenia
  • Uświadomienie znaczenia integracji międzypokoleniowej i korzyści z niej wypływających

Przebieg lekcji

Zadania dla nauczyciela

  • Polecenie rozwiązania krzyżówki regionalnej, która sprawdza wiadomości z zakresu edukacji regionalnej, a której rozwiązanie jest tematem lekcji
  • Polecenie określenia roli, jaką w życiu uczniów odgrywają babcie i dziadkowie
  • Wyjaśnienie pojęcia "społeczeństwo starzejące się" (załącznik nr 2)
  • Przeprowadzenie wykładu na temat starości i problemów, z jakimi spotykają się ludzie starzy (załącznik nr 2)
  • Zapoznanie z rolą, jaką pełnią samorządy w realizacji polityki społecznej państwa na rzecz ludzi starych (załącznik nr 2)
  • Podział uczniów na zespoły zadaniowe i przydzielenie im zadania do wykonania: "Ze względu na rolę seniorów w przekazywaniu następnym pokoleniom wiedzy o dziedzictwie kulturowym regionu, a także ze względu na to, że seniorzy nie zawsze nadążają za tempem i zmianami współczesnego życia postanowiono zorganizować spotkania międzypokoleniowe. Waszym zadaniem jest ułożenie rocznego kalendarza takich spotkań przy założeniu, że spotkanie odbywa się raz w miesiącu. W miesiącach parzystych seniorzy regionu przekazują swoją wiedzę młodzieży. W miesiącach nieparzystych spotkania prowadzi młodzież i dzieli się z seniorami własną wiedzą, która może być ciekawa i przydatna dla seniorów. W kalendarzu spotkań należy wpisać temat spotkania a także wypunktować problemy o których chcemy dowiedzieć się na poszczególnych spotkaniach od seniorów, a także co sami i dlaczego chcemy przekazać seniorom."
  • Przeprowadzenie prezentacji projektów spotkań
  • Przeprowadzenie dyskusji na temat roli integracji międzypokoleniowej i jej znaczenia dla obu stron biorących w niej udział
  • Polecenie napisania pracy domowej "Co wiem od moich dziadków o regionie, w którym mieszkam".

Uwaga: Dziadkowie uczniów mogą pochodzić z innych regionów niż ten, w którym mieszkają uczniowie. Dlatego przed poleceniem pracy domowej należy zapytać uczniów o pochodzenie ich dziadków i uczniom, których dziadkowie pochodzą z innych stron należy polecić napisanie pracy "Co wiem od dziadków o ich 'Małej Ojczyźnie'". Może również zdarzyć się tak, że niektórzy uczniowie nie znali swoich dziadków, bądź dziadkowie zmarli, kiedy byli oni mali. Tym uczniom należy polecić napisanie pracy "Rola seniorów w edukacji regionalnej młodego pokolenia".

Zadania dla uczniów:

  • Rozwiązanie krzyżówki regionalnej
  • Napisanie krótkiego wypracowania o roli, jaką odgrywają w życiu człowieka babcie i dziadkowie
  • Zespołowe opracowanie szczegółowego kalendarza spotkań z seniorami
  • Prezentacja wykonanych projektów spotkań
  • Aktywy udział w dyskusji na temat roli integracji międzypokoleniowej i jej znaczenia dla stron biorących w niej udział
  • Napisanie pracy domowej na temat: "Co wiem od moich dziadków o regionie, w którym mieszkam".

Metody i formy pracy:

  • Krzyżówka, wypracowanie, wykład, praca zespołowa, projekt, prezentacja, dyskusja

Pomoce dydaktyczne

  • Krzyżówka regionalna (załącznik nr 1);
  • B. Synak (red.): Ludzie starzy w warunkach transformacji ustrojowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2000,
  • B. Sztur-Jaworowska: Ludzie starzy i starość w polityce społecznej, ASPRA-JR, Warszawa 2000,
  • Raport z wyników Spisów Powszechnych - Województw Śląskie, Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2003,
  • Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dz. U. Nr 64, poz. 593 (załącznik nr 2)

Osiągnięcia:

Uczeń potrafi:

  • Rozwiązać krzyżówkę regionalną
  • Wyjaśnić pojęcie "społeczeństwo starzejące się"
  • Wymienić i scharakteryzować problemy towarzyszące starości
  • Opowiedzieć o samorządowej polityce społecznej na rzecz ludzi starych
  • Opowiedzieć o roli integracji międzypokoleniowej i jej znaczenia dla stron biorących w niej udział
  • Pracować w zespole
  • Prezentować projekt
  • Brać udział w dyskusji

Uczeń kształci:

  • Wrażliwość wobec problemów ludzi starych
  • Świadomość, że działanie na rzecz seniorów jest obowiązkiem całego społeczeństwa
  • Świadomość znaczenia integracji międzypokoleniowej
  • Znaczenie roli seniorów w edukacji regionalnej młodego pokolenia
  • Umiejętność pracy w zespole zadaniowym
  • Umiejętność prezentacji projektów
  • Umiejętność brania udziału w dyskusji
  • Umiejętność formułowania poglądów

Ściąga dla nauczyciela

Załącznik nr 1

Zadanie dla ucznia:

Wpisz odpowiedzi w odpowiednie, poziome wiersze krzyżówki. Rozwiązanie stanowią dwa wyrazy w pionowych, zacienionych polach krzyżówki. Po rozwiązaniu krzyżówki napisz jaki znaczenie mają dla Ciebie osoby wymienione w rozwiązaniu krzyżówki.

        1              
          2            
          3            
    4                  
  5                    
6                      
    7                  
    8                  
  9                    
    10                  

1. Z grudką tego metalu związana jest legenda o powstaniu miasta Tarnowskie Góry
2. Tradycyjnie obchodzone od 1957, ich rozpoczęcie obwieszcza herold
3. Chłop, który znalazł legendarną bryłkę
4. Postać tarnogórska, właściciel znanej winiarni
5. Lotnicza miejscowość powiatu tarnogórskiego
6. Szkoła założona na początku XIX wieku, jej budynek stoi przy ulicy Karola Miarki
7. Narzutowy, pochodzenia skandynawskiego, pomnik przyrody nieożywionej, jeden znajduje się w Tarnowskich Górach, drugi w Truszczycy
8. Gorny, pierwsza polska ustawa górnicza z 1528 roku
9. Ptak w herbie Tarnowskich Gór
10. Śląskie, położone w gminie Świerklaniec, znajdują się tam: zamek Donnersmarcków, stare wapienniki i aleja dębów szypułkowych, będąca pomnikiem przyrody

Załącznik nr 2

Opieka nad ludźmi starymi stała się poważnym wyzwaniem spowodowanym zmianami społecznymi, starzeniem się ludności, wydłużeniem się średniej życia, a także kryzysem ekonomicznym kraju. Polska ponad dwadzieścia lat temu przekroczyła tzw. próg starości demograficznej (wg norm ONZ próg starości demograficznej oznacza udział ponad 10% osób w wieku 65 lat i starszych w ogólnej strukturze ludności) a proces starzenia się społeczeństwa przebiega w coraz szybszym tempie. Wydłużanie się przeciętnego trwania życia powoduje, że wiek starszy osiąga coraz większa liczba ludności. Według danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 roku, powiat tarnogórski liczył 139,7 tys. mieszkańców z czego 20,6 % stanowi ludność w wieku poprodukcyjnym. Starzenie się to długotrwały, stopniowo rozwijający się proces, w wyniku którego powstają w organizmie nieodwracalne zmiany. Starość jest nieuniknionym etapem w życiu człowieka i nie może być ani cofnięta, ani odwrócona. Proces starzenia się rozpatrywany jest w trzech głównych aspektach:

  • biologicznym - czas biologicznego starzenia się warunkują przede wszystkim geny oraz warunki zewnętrzne: przyrodnicze, społeczno - ekonomiczne, kulturowe,
  • psychologicznym - starzenie się psychiczne to działanie czasu na osobowość człowieka oraz na jego życie emocjonalne,
  • społecznym - stopniowe wycofanie się z życia społeczno - zawodowego.

Światowa Organizacja Zdrowia - WHO - za początek starości uznaje 60 rok życia. Wyróżnia w niej trzy zasadnicze etapy:

  • od 60 do 75 lat - wiek podeszły (wczesna starość)
  • od 75 do 90 lat - wiek starczy (późna starość)
  • 90 lat i powyżej - wiek sędziwy (długowieczność).

Za podstawowe cechy starości uważa się: znaczny spadek zdolności adaptacyjnych człowieka w wymiarze biologicznym, psychospołecznym; postępujące ograniczenie samodzielności życiowej; stopniowe nasilenie się zależności od otoczenia. W miarę jak przybywa lat, potrzeby człowieka zmieniają się, ponieważ zmienia się perspektywa życiowa. Rodzina staje się najważniejszym miejscem, w którym ludzie starsi mogą utrzymywać stałe i bliskie kontakty z osobami należącymi do młodszych pokoleń. Dla osób w wieku starszym decydujące znaczenie w życiu rodzinnym mają kontakty międzypokoleniowe. To one są punktem wyjścia dla oceny miejsca ludzi starych w społeczeństwie. Kryzysowi wieku starszego towarzyszy niskie poczucie własnej wartości, osoba starsza może nie być zdolna do nawiązania znaczących relacji interpersonalnych. W bardziej zaawansowanym wieku dochodzi poczucie bezradności i niepokój oraz poczucie zagrożenia. Poczucie izolacji i samotności to szczególne problemy ludzi starszych. Trzeba więc umożliwić starszym ludziom uczestnictwo w życiu społecznym.

Powinien być choć jeden człowiek podtrzymujący kontakt ze starszą osobą. Niekiedy brak najbliższej rodziny jest zastępowany przez przyjaciół i sąsiadów. Warunki życiowe ludzi starych wynikają z obiektywnych czynników takich jak przepisy formalne dotyczące wieku i uposażenia emerytalnego, zależą jednak również do tradycji - odmiennych w różnych środowiskach społecznych. Inaczej traktuje się ludzi starych np. w rodzinach rolniczych, a inaczej w rodzinach robotniczych posiadających tradycje miejskie. Na wsi istotną rolę odgrywają sprawy majątkowe, gdy tymczasem w mieście prestiż starego człowieka zależy najczęściej od doświadczenia zawodowego i sukcesów odnoszonych w młodszym wieku.

Sytuacja materialna ludzi starszych w Polsce nie jest najlepsza. Świadczenia społeczne nie są wysokie, dominująca większość starszych osób otrzymuje świadczenia na pograniczu czy poniżej przeciętnej płacy w gospodarce narodowej. Spora część seniorów żyje na granicy ubóstwa. Niski jest też standard techniczny mieszkań zajmowanych przez starszych ludzi oraz gorsze jest ich wyposażenie w urządzenia ułatwiające kontakt ze światem takie jak winda czy telefon oraz ułatwiający wykonywanie różnego typu prac sprzęt gospodarstwa domowego. Wprawdzie państwo poza podstawowymi świadczeniami oferuje także pewne formy wsparcia dla seniorów: ulgi w płatnościach za usługi, zwolnienia z opłat za abonament radiowo - telewizyjny i za korzystanie ze środków komunikacji, zwolnienia od niektórych opłat dla tych, którzy ukończyli 75 lat, jednak lwią część dochodów seniorów pochłaniają wydatki związane ze zdrowiem. Problemy zdrowotne w tym wieku często wiążą się z zwiększoną liczba reakcji depresyjnych związanych z nieprawidłową interpretacją nowych sytuacji życiowych, narastającą niesprawnością funkcji poznawczych, narastaniem zaburzeń procesów fizjologicznych powodujących upośledzenie percepcji zmysłowej.

Zwiększona liczba czynników psychologicznych - negatywny bilans życia, izolacja społeczna, świadomość utraty pozycji społecznej, obawy przed zubożeniem materialnym ograniczają funkcjonowanie społeczne starszego człowieka i zwiększają liczbę dolegliwości somatycznych. Sama świadomość schyłku życia wywołuje ponadto u człowieka depresję i pesymizm. Starzenie objawia się również zauważalnym obniżeniem zdolności sensomotorycznych - wzrok, słuch, ruchliwość i siła mięśni. Sytuacja osób starszych nie należy ani do przyjemnych ani też łatwych. Współczesne tempo życia, stale rosnące wymagania zawodowe, zwiększająca się ilość czasu poświęcanego na pracę zawodową i dokształcanie, podejmowanie pacy poza miejscem zamieszkania czy na kilku etatach powoduje, że rodzina ma coraz mniej czasu na zajmowanie się osobami starszymi. Często pojawiającą się cechą, charakteryzującą sytuacje rodzin z seniorem są problemy emocjonalne, które mają związek z przemęczeniem opiekunów, trudnościami z organizacją opieki, a także niejednokrotnie nieumiejętnością świadczenia takiej opieki i blokadą psychiczną przed jej świadczeniem (np. zmienianiem opatrunków, robieniem zastrzyków, pomocą przy higienie intymnej itp.)

Starsi ludzie oczekują czułości, zrozumienia i czasu który się im poświęca. Zamiast tego, czego oczekują napotykają pośpiech i traktowanie wizyt jako obowiązku. Na taki stan rzeczy reagują lękiem i wycofywaniem czy niekiedy wręcz agresją. Mając zapewnioną emeryturę, będąc dostatecznie samodzielnym i posiadając troskliwe rodziny, ludzie starsi w Polsce mają zapewnioną godną i bezpieczną starość. Natomiast gdy starszy człowiek stanie się niesprawny, jest samotny czy też nie ma oparcia w rodzinie może jeszcze liczyć na pomoc sąsiedzką, odpłatną pomoc opiekunki, wolontariat czy pomoc państwa. Działanie na rzecz ludzi starszych jest obowiązkiem całego społeczeństwa, a zwłaszcza władz rządowych i samorządowych wszystkich szczebli. Polityka społeczna wobec starości ma na celu wspomaganie osób starszych w radzeniu sobie z kryzysami rozwojowymi i sytuacyjnymi, które są typowe dla tej fazy życia; zapewnienie starości pozycji równoprawnej z innymi fazami życia oraz kształtowanie jej pozytywnego obrazu w świadomości społecznej.

Za realizację polityki społecznej państwa wobec ludzi starych odpowiedzialne są władze samorządowe. Biorąc pod uwagę generalną zasadę pomocy starszym ludziom, która mówi, że możliwie jak najdłużej człowiek starszy powinien być w swoim dotychczasowym, rodzinnym czyli dobrze mu znanym środowisku, powstały ośrodki pobytu dziennego. Formą pomocy społeczno - środowiskowej, będąc czymś pośrednim między domem a instytucją są Dzienne Domy Pomocy Społecznej. Ośrodek taki odciąża rodziny od pełnienia całodobowej opieki. Zadaniem takich ośrodków jest zapewnienie opiekuńczego otoczenia i wsparcia emocjonalnego w ciągu dnia. DDPS zapewniają ludziom starszym: posiłki, usługi opiekuńczo - rehabilitacyjne, zabiegi higieniczne, zajęcia rekreacyjno - kulturalne. Dzięki pomocy środowiskowej wiele osób starszych może uniknąć pobytu w Domu Pomocy Społecznej. W sytuacji, kiedy seniorzy są przewlekle chorzy, upośledzeni umysłowo lub gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, sytuację rodzinną nie potrafią samodzielnie funkcjonować i nie można zapewnić im należytej opieki w miejscu zamieszkania, wówczas są kierowani są do Domu Pomocy Społecznej.

Domy Pomocy Społecznej świadczą całodobową pomoc. Prowadzą zajęcia terapeutyczne dostosowane do potrzeb i możliwości mieszkańców, a niezbędne dla utrzymania ich w maksymalnej sprawności (psychoterapia, usprawnianie ruchem, zabiegi fizjoterapeutyczne, terapia zajęciowa, rekreacja). Zapewniają także wsparcie w zakresie całodobowej opieki pielęgniarskiej, zabezpieczenia potrzeb socjalno - bytowych, opieki duszpasterskiej. Wśród pozostałych placówek i instytucji wspierających osoby w podeszłym wieku wyróżnić można: pensjonaty dla starszych osób, hospicja, noclegownie dla bezdomnych, schroniska, jadłodajnie dla ubogich oraz domy pogodnej jesieni. Osobom starszym po przekroczeniu 75 roku życia należy się zasiłek pielęgnacyjny, który ma umożliwić korzystanie z usług opiekuńczych świadczonych w domu. Świadczenia pomocy społecznej udzielane są na wniosek: osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela bądź innej osoby, za zgodą zainteresowanego, przedstawiciela ustawowego. Pomoc społeczna może być także udzielana z urzędu.

Bibliografia

  • B. Synak (red.): Ludzie starzy w warunkach transformacji ustrojowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2000,
  • B. Sztur-Jaworowska: Ludzie starzy i starość w polityce społecznej, ASPRA-JR, Warszawa 2000,
  • Raport z wyników Spisów Powszechnych - Województw Śląskie, Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2003,
  • Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dz. U. Nr 64, poz. 593 (załącznik nr 2)


PORTAL POWIATU TARNOGÓRSKIEGO
www.tg.net.pl -
www.24.edu.pl - www.gornyslask.net.pl
e-mail | redakcja Portalu Powiatu Tarnogórskiego | reklama na Portalu