Tarnogórski Program Edukacji Regionalne "Indianer"
serwis Portalu Powiatu Tarnogórskiego
www.tg.net.pl

autorstwo
: Zbigniew Markowski



Dawnych choinek czar

  tematy powiązane:
    Wigilijny stół... - tekst
Cebulowy od Hankego - tekst
Prządki i wyszkubki - tekst
Przysłowia i mowy potoczne... - tekst źródłowy
Święta pisankami malowane - scenariusz lekcji
Śląskie tradycje karmawałowe - scenariusz lekcji
W dżinsach i w brzuśloku - scenariusz lekcji
Babcia i dziadek nie tylko z okazji ich święta - scenariusz lekcji
   

- pobierz poniższy tekst w formacie Microsoft Word -

Cele

  • Rozwijanie wiedzy o kulturze i tradycjach regionu
  • Umacnianie poczucia więzi ze środowiskiem rodzinnym i lokalnym
  • Rozwijanie szacunku dla dorobku przodków.
  • Rozwijanie umiejętności plastycznych
  • Umocnienie wiary we własne zdolności i możliwości
  • Zainteresowanie sztuką użyteczną
  • Pobudzenie myślenia twórczego

Przebieg lekcji

Zadania dla nauczyciela

  • Przygotowanie ciasta solnego i masy papierowej, bądź wyznaczenie uczniów odpowiedzialnych za ich przygotowanie i przyniesienie do szkoły (załącznik nr 2)
  • Pogadanka na temat dawnych zwyczajów zdobnictwa domu podczas świat Bożego Narodzenia i obdarowywania się prezentami (załącznik nr 1)
  • Omówienie poszczególnych technik wykonywania ozdób choinkowych i prezentów. (załącznik nr 2)

Zadania dla uczniów

  • Wykonanie dowolną techniką prezentów dla najbliższej rodziny i/lub ozdób świątecznych

Metody i formy pracy

  • Pogadanka, praktyczna, twórcza działalność uczniów

Pomoce dydaktyczne

  • Masa solna, masa papierowa, kolorowy papier, filc, płótno, ścinki materiału,
    słoma, sznurek lniany, sznurek konopny, bibuła, karton, farbki, koraliki, cekiny, piórka, drobne guziki itp. kawałki kolorowej włóczki

Osiągnięcia
Uczeń potrafi

  • Wymienić tradycje i zwyczaje bożonarodzeniowe
  • Opowiedzieć o świątecznym wystroju domu swoich przodków.
  • Wykonać drobne przedmioty użytkowe
  • Wymienić różne techniki plastyczne i możliwości ich wykorzystania

Uczeń kształci

  • Potrzebę kultywowania tradycji związanych ze Świętami Bożego Narodzenia
  • Ekspresję artystyczną
  • Wrażliwość estetyczną
  • Wiarę we własne zdolności i możliwości,
  • Dążenie do indywidualności
  • Zainteresowanie sztuką użyteczną
  • Sprawność manualną

Ściąga dla nauczyciela

Załącznik nr 1
Choinka pojawiła się podczas świątecznych obchodów Bożego narodzenia w XV wieku na terenie Niemiec. Zwyczaj ten stał się powszechny najpierw w mieszczańskich rodzinach niemieckich, tyrolskich, austriackich, rozprzestrzeniając się z czasem na pozostałe kraje europejskie i pozaeuropejskie. Drzewko pojawiało się zarówno w domach katolickich, jaki i protestanckich. Zwyczaj dekorowania drzewek bożonarodzeniowych wprowadziła w 1837 r. we Francji księżniczka Helena Meklemburska. Do Polski choinka przywędrowała w XIX w. razem z kolonistami niemieckimi osiedlającymi się na naszych terenach podczas zaborów. Wcześniej, przez całe wieki, wigilijną ozdobą izby i stołu były snopy zboża, słoma i siano. Dawniej przed Wigilią, zarówno w domach chłopskich, jak i magnackich, stawiano snopy zboża, a na pamiątkę stajenki, w której urodził się Jezus Chrystus, słomą wyściełano podłogę. Choinka stała tylko w bogatszych domach - mieszczańskich i szlacheckich ale gałązki jedliny musiały być - zatykano je za rząd obrazów wiszących pod powałą. Na wsi rozpowszechnił się dopiero sto lat później. Choinkę wnoszono do domu w dniu kiedy wspominamy pierwszych ludzi - Adama i Ewę. Choinkę ubierano, jako ozdób używając: orzechów, pierników, jabłek, ozdób z opłatka, bielonych szyszek oraz świeczek. Z czasem pojawiły się ozdoby wykonane z papieru i słomy - słoneczka , koszyczki, ptaszki; z wydmuszek jaj oraz z piór, piernikowe gwiazdki, figurki ludzi i zwierząt; wykonane z ciasta solnego gwiazdki, aniołki, pierroty, damy, figurki zwierząt; delikatne, misterne śnieżynki wydziergane szydełkiem; kolorowe łańcuchy wykonane z słomy owsianej, makaronu i kolorowej bibułki. Wszystkie ozdoby wykonywane były wykonywane własnoręcznie przez domowników. Opłatek znany jest w Polsce od XV wieku. Łamanie się nim jest powtórzeniem łamania chleba przez Chrystusa podczas ostatniej wieczerzy. Rozprowadzały je wśród wiernych parafie i klasztory, które robiły także specjalne kolorowane opłatki, którymi dekorowano choinki i dzielono się nimi ze zwierzętami. Dodatkowo wnętrza domów jak i zewnętrza: drzwi, ściany, płoty, dekorowano zielonymi gałązkami: świerku, jodły lub sosny. Miały one zapewnić szczęście i zdrowie domowników. Pod choinkę kładziono prezenty, które rozpakowywano po wieczerzy. Bożonarodzeniowy zwyczaj obdarowywania się prezentami pod choinką pojawił się dopiero w połowie XIX wieku, ale szybko stał się tradycją. Dawniej tylko królowie i wielmoże obdarowywali podarunkami swoich dworzan. Podarunki te - stroje, futra, pasy i pierścienie, złote i srebrne łańcuchy, a nawet konie i rzędy końskie - były często bardzo kosztowne. Podarunki za wierną służbę otrzymywała też czeladź na dworach szlacheckich. W bogatych domach mieszczan zwyczaj obdarowywania upominkami dzieci powszechny był już w połowie XIX wieku, jednak bardzo rzadko spotykano go na wsi. Prezenty pod choinkę niejednokrotnie wykonywano cały rok. Obecnie młodzież wzrasta w coraz bardziej zróżnicowanych warunkach rodzinnych, bytowych, a także poddawana jest silnej presji mediów i konsumcyjnego stylu życia, dlatego ważne jest aby uczyć młodzież dążenia do zaznaczenia własnej indywidualności i zwiększenia samodzielności. Święta Bożego Narodzenia to dla wszystkich okres wzmożonej aktywności, spotkań rodzinnych, kupowania drobiazgów dla bliskich i wykonywania świątecznych dekoracji. Aby efektownie ozdobić dom, pokój czy świąteczny stół oraz obdarować bliską osobę drobiazgiem wystarczy tylko to co mamy pod ręką i oczywiście dobry pomysł. Prezenty robione, mimo że nie zawsze są piękne, mają w sobie coś niepowtarzalnego. Niosą w sobie trud i serce, tego, kto je wykonał. Przy wykonywaniu ozdób i prezentów świątecznych najważniejsze są dobry pomysł i twórcza inwencja.

Załącznik nr 2

Ciasto solne
Ciasto solne jest starym wynalazkiem, znanym pokoleniom piekarzy. Korzystali oni z ciasta solnego aby popisać się swoim kunsztem zdobniczym, wystawiając na pokaz w swoich piekarniach misternie plecione kosze, wieńce a w okresie bożonarodzeniowym aniołki. Ciasto solne nadaje się do wyrobu misek, koszyków, figurek, biżuterii, ramek do zdjęć, świątecznych dekoracji, ozdób choinkowych itp. Ciasto solne suszone w piekarniku przez około 6 godz. w temperaturze 145 o C staje się twarde jak ceramika i można je następnie malować, pozłacać, lakierować.
Składniki i proporcje:
100 g mąki
50 g soli
60 ml wody
2 łyżki oleju

Masa papierowa
(papier-mâché fr.) to plastyczna, twardniejąca po wyschnięciu masa papierowa z dodatkiem kleju, gipsu itp. Przedmioty wykonane z papierowej masy są trwałe, a ponadto można je malować i ozdabiać na różne sposoby.
Masę papierową można wykonać np. w następujące sposoby:
1. Drobne kawałki gazet przez 10 - 12 godzin, należy namoczyć w wodzie. Następnie zmiksować je i wymieszaniu z klejem (guma arabska, klej biurowy) tak aby uzyskać masę o konsystencji plasteliny.
2.Zmieszać miękki papier (mogą to być papierowe ręczniki) z mąką pszenna i wodą tak aby tak aby uzyskać masę o konsystencji plasteliny.

Origami
to japońska sztuka składania papieru. Nazwa origami pochodzi od
od japońskiego czasownika oru - składać i rzeczownika gami - papier. Ta stara sztuka tworzenia skomplikowanych modeli z papieru wymaga tylko opanowania prostych zasad jego składania. Składając pojedynczy arkusz papieru można stworzyć nieskończenie wiele trójwymiarowych modeli. Wyjściowymi formami do składania zarówno prostych jak i skomplikowanych modeli jest kwadrat i koło ( rzadko prostokąt , trójkąt lub inny wielokąt).

DEKORACJE ŚWIĄTECZNE

1.Ozdobne bileciki do prezentów
Dowolnie wycięte z sztywnego kartonu "bileciki" (kwadraty, prostokąty, koła, gwiazdki, sylwetki aniołów, Mikołaja) ozdobić dowolnymi technikami - malowanie, naklejanie, origami.

2. Kartki świąteczne
Do wykonania kartek wykorzystuje się kartki z bloku technicznego (najlepiej kolorowe), które należy ozdobić wykorzystując nieskomplikowane techniki plastyczne : naklejanie, wycinanie, malowanie, rysowanie, origami.

3. Bożonarodzeniowe wycinanki witrażowe
Na sztywnym kartonie narysować pożądany wzór witrażyka (motywy świąteczne, religijne), wyciąć elementy witrażyka ( dwie identyczne części).Na jednym elemencie witrażyka zakleić otwory cienką bibułką lub kolorowym celofanem, przykleić pętelkę z kolorowej włóczki, która będzie zawieszką witrażyka, nakleić drugą cześć witrażyka. Karton pomalować farbkami lub pozłótką.

4. Ozdobne pudełeczka i torebki na drobne prezenty
Z sztywnego kartonu skleić dowolnej wielkości pudełeczka, które następnie należy ozdobić dowolnymi technikami - malowanie, naklejanie, origami. Gotowe pudełka, po produktach można okleić masą papierową, która następnie należy pomalować w dolne wzory czy też miniaturowe obrazki. Pudełka oklejone masą papierową można też ozdobić klejąc na nie drobne koraliki, muszelki, piórka, cekiny itp. tak ozdobione pudełka mogą być potraktowane jako prezenty np. puzderka na biżuterię.
Z papieru pakunkowego skleić dowolnej wielkości torebki, dokleić uszka z wełny splecionej w warkoczyki, następnie torebki ozdobić dowolną techniką - naklejanie, malowanie, origami.

5. Ozdoby choinkowe
Z rozwałkowanego do grubości 0, 5 - 1 cm ciasta solnego wyciąć gwiazdy, aniołki itp., w górnej części ołówkiem zrobić dziurkę na wylot na zawieszkę.
Po wysuszeniu ciasta ozdoby pomalować farbkami i pozłótką.


PORTAL POWIATU TARNOGÓRSKIEGO
www.tg.net.pl -
www.24.edu.pl - www.gornyslask.net.pl
e-mail | redakcja Portalu Powiatu Tarnogórskiego | reklama na Portalu